Windkracht 1, windkracht 2, windkracht 3. Je hoort het dagelijks in het weerbericht, maar wat betekent het precies? De schaal van Beaufort vertelt je niet alleen hoe hard het waait, maar ook wat je op het water kunt verwachten. In dit artikel leggen we de schaal stap voor stap uit.
Wie was Francis Beaufort?
De schaal is vernoemd naar de Ierse marineofficier Francis Beaufort, geboren in 1774. Als jonge officier overleefde hij in 1795 maar net een bijna-verdrinking in de haven van Portsmouth. Die ervaring zette hem aan het denken over veiligheid op zee. In 1805 ontwikkelde hij zijn windschaal terwijl hij commandant was van het fregat HMS Woolwich.
Beaufort keek niet naar de wind zelf, maar naar wat de wind deed met zijn schip. Hij beoordeelde hoeveel zeil een fregat veilig kon voeren bij een bepaalde windsterkte. Bij windkracht 0 konden alle zeilen gehesen worden. Bij windkracht 12 moest alles zijn geborgen. De schaal was een praktisch hulpmiddel voor zeelieden die geen windmeters hadden.
In 1838 werd de schaal verplicht voor alle gezagvoerders van de Royal Navy. Tussen 1831 en 1835 werd de schaal al gebruikt tijdens de Beagle-expeditie, het schip waarmee Charles Darwin zijn reis naar de Galapagoseilanden maakte. Internationale erkenning volgde in 1873. Beaufort heeft dat zelf niet meer meegemaakt.
Hoe werkt de schaal?
De schaal van Beaufort telt 13 stappen, genummerd van 0 tot en met 12. Er bestaat geen windkracht 4,5 of windkracht 7,2. De schaal is uitsluitend in hele getallen. Elke stap heeft een vaste naam en een bijbehorende windsnelheid.
Belangrijk om te weten: de schaal geeft de gemiddelde windsnelheid weer over tien minuten, gemeten op tien meter hoogte boven de grond. Windstoten kunnen op hetzelfde moment veel harder zijn. Houd daar rekening mee op het water.
De 13 windkrachten uitgelegd
Hieronder vind je alle windkrachten, met hun naam, snelheid en wat je op het water kunt verwachten:
- 0 Bft, windstil: minder dan 1 km/u. Het water is spiegelglad. Rook stijgt recht omhoog.
- 1 Bft, zwakke wind: 1 tot 5 km/u. Kleine rimpelingen op het wateroppervlak. Rookpluimen buigen licht.
- 2 Bft, zwakke wind: 6 tot 11 km/u. Kleine golfjes maar nog geen schuimkoppen. Bladeren ritselen.
- 3 Bft, zwakke wind: 12 tot 19 km/u. Kleine golven met hier en daar een witte kop. Bladeren en dunne takken bewegen voortdurend.
- 4 Bft, matige wind: 20 tot 28 km/u. Grotere golven met regelmatig schuimkoppen. Stof en losse papiertjes waaien op. Een rustige zeildag.
- 5 Bft, vrij krachtige wind: 29 tot 38 km/u. Grotere golven met opwaaiend schuim. Op grote, open meren verschijnen de eerste schuimkoppen. Takken maken zwaaiende bewegingen.
- 6 Bft, krachtige wind: 39 tot 49 km/u. Grotere golven met schuimplekken. Met grote moeite een paraplu vasthouden. Het KNMI geeft bij windkracht 6 een windwaarschuwing uit.
- 7 Bft, harde wind: 50 tot 61 km/u. Hoge golven met afwaaiende schuimstrepen. Lopen tegen de wind in is moeilijk. Voor recreatievaarders wordt het gevaarlijk.
- 8 Bft, stormachtige wind: 62 tot 74 km/u. Hoge golven. Twijgjes breken af. Recreatievaarders gaan niet het water op.
- 9 Bft, storm: 75 tot 88 km/u. Zeer hoge golven en wit schuim over het gehele wateroppervlak. Dakpannen waaien weg. Kinderen kunnen niet blijven staan. Het KNMI geeft code oranje uit.
- 10 Bft, zware storm: 89 tot 102 km/u. Metershoge golven met lange witte schuimstrepen. Bomen worden ontworteld. Schade aan huizen mogelijk.
- 11 Bft, zeer zware storm: 103 tot 117 km/u. Uitzonderlijk hoge golven. Daken kunnen wegwaaien. Auto's worden omvergeworpen. Zware schade aan bossen.
- 12 Bft, orkaan: meer dan 117 km/u. De lucht is gevuld met schuim en stuifwater. Zicht vrijwel nul. Ernstige verwoestingen aan land en op zee.
Beaufort en het IJsselmeer
De omschrijvingen in de schaal van Beaufort zijn gebaseerd op de open zee. Op binnenwateren als het IJsselmeer en het Markermeer gedraagt de wind zich anders. Beide meren zijn relatief ondiep, waardoor er bij wind snel een korte, steile golfslag ontstaat. Schuimkoppen op het IJsselmeer zijn al zichtbaar bij windkracht 5. Dat is een waarschuwing om rekening mee te houden, zeker voor minder ervaren vaarders of kleinere boten.
Wat betekent windkracht voor watersporters?
Windkracht 3 is voor de meeste watersporters prima vaarweer. Een zeiler heeft genoeg wind en een motorboot vaart stabiel. Bij windkracht 4 wordt het op open water al wat minder comfortabel. Bij windkracht 6 adviseert het KNMI voorzichtigheid en geeft het een windwaarschuwing uit.
Varen op een rivier bij windkracht 6 is iets anders dan hetzelfde doen op groot open water. De context bepaalt mee hoe zwaar een bepaalde windkracht aanvoelt. Een ervaren schipper op een stabiel motorjacht ervaart windkracht 5 heel anders dan iemand die voor het eerst in een open sloepje vaart.
Windstoten: harder dan de voorspelling
De windkrachtvoorspellingen worden gebaseerd op het gemiddelde over tien minuten. Windstoten zijn korte pieken boven dat gemiddelde en kunnen aanzienlijk harder zijn. Een windstoot wordt geregistreerd bij een snelheid van 50 km/u of meer. Bij 75 km/u volgt een waarschuwing voor zware windstoten, bij meer dan 100 km/u voor zeer zware windstoten. Windstoten kunnen plots van richting veranderen en zijn verantwoordelijk voor veel schade tijdens stormen.
Varen met wind
Tot windkracht 3 kun je in de meeste gevallen comfortabel varen, ook met wat kleinere sloepen. Als er veel wind staat, dan kun je vaak alsnog plekken uit de wind vinden. In onze app vind je de windkaart. Dankzij deze functie vind je eenvoudig plekken uit de wind. Dit is afhankelijk van de windrichting.
Vaar je bijvoorbeeld op een open plas en komt de wind uit het zuiden? Dan kun je het beste een plekje zoeken langs het land in het zuidelijke deel van de plas. Dit werkt nog beter als er bijvoorbeeld hoge bomen staan. Als je in het noordelijke deel gaat varen, dan trekt de wind over de hele plas waardoor hogere golven ontstaan. Dit betekent dat aan de ene kant van het water oncomfortabel veel wind staat, terwijl het aan de andere kant bijna windstil is. Je kunt ook op andere beschutte plekken vooral, zoals rivieren met bomen en gebouwen langs het water.
Download onze iOS-app en maak gebruik van de windkaart.
Foto door Mike van Schoonderwalt.
